ขอบเขตใบอนุญาตศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ: บริการอะไรทำได้ บริการอะไรเกินขอบเขต

กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.) สั่งตรวจสอบศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ 1,203 แห่งทั่วประเทศในเดือนตุลาคม 2569 หลังพบกรณีที่ศูนย์แห่งหนึ่งให้บริการเกินขอบเขตใบอนุญาต นี่คือโอกาสให้ผู้บริหารทุกแห่งทบทวนว่าใบอนุญาตของตนเองอนุญาตให้ทำอะไรได้บ้าง และมีเส้นแบ่งอยู่ที่ใด

ใบอนุญาตศูนย์ดูแลผู้สูงอายุอยู่ภายใต้กฎหมายใด

ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงจัดอยู่ในประเภท สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ ตามมาตรา 3(3) ของ พ.ร.บ.สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ พ.ศ. 2559 โดยกฎหมายลูกมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 28 มกราคม 2564 ซึ่งหมายความว่าตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา การประกอบกิจการทุกแห่งต้องได้รับใบอนุญาตจากกรม สบส. ก่อนเปิดดำเนินการ

ใบอนุญาตประกอบด้วยสองส่วนหลัก:

ใบอนุญาตประกอบกิจการ สำหรับสถานที่
ใบอนุญาตผู้ดำเนินการ สำหรับบุคคลที่รับผิดชอบการดำเนินงาน ซึ่งต้องผ่านการอบรมและสอบกับกรม สบส.

ใบอนุญาตทั้งสองส่วนระบุขอบเขตบริการและขนาดศูนย์อย่างชัดเจน การเปลี่ยนแปลงใดก็ตาม เช่น เพิ่มจำนวนเตียง ขยายพื้นที่ หรือเพิ่มประเภทผู้รับบริการ ต้องยื่นขออนุญาตแก้ไขก่อนเสมอ

บริการที่ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุทำได้ภายใต้ใบอนุญาต

กิจการดูแลผู้สูงอายุครอบคลุมการช่วยเหลือกิจวัตรประจำวัน (ADL) และการดูแลสุขภาพเบื้องต้น ซึ่งได้แก่:

การดูแลกิจวัตรประจำวัน เช่น อาบน้ำ แต่งกาย รับประทานอาหาร และการเคลื่อนไหว
การดูแลสุขภาพเบื้องต้น เช่น ติดตามสัญญาณชีพ จัดยาตามใบสั่งแพทย์ที่ผู้ป่วยได้รับมา และดูแลแผลทั่วไป
กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ เช่น กายภาพเบื้องต้น กิจกรรมกระตุ้นสมอง และนันทนาการ
การประสานงานกับครอบครัวและบุคลากรทางการแพทย์ เมื่อสุขภาพผู้พักเปลี่ยนแปลง

ทั้งหมดนี้อยู่ในกรอบ “การดูแลแบบพึ่งพิง” ไม่ใช่การรักษาพยาบาล

บริการที่เกินขอบเขตใบอนุญาต

เส้นแบ่งที่สำคัญที่สุดคือระหว่าง การดูแล (care) กับ การรักษาพยาบาล (medical treatment) บริการต่อไปนี้อยู่นอกขอบเขตสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ:

การรับผู้ป่วยที่ต้องการการรักษาพยาบาลต่อเนื่อง เช่น ผู้ป่วยวิกฤต ผู้ป่วยหลังผ่าตัดที่ยังต้องการการดูแลระดับโรงพยาบาล
การรับผู้ป่วยจิตเวชที่มีอาการรุนแรง เพราะกิจการนี้ไม่ได้รับใบอนุญาตเป็นสถานพยาบาลตาม พ.ร.บ.สถานพยาบาล พ.ศ. 2541
การให้บริการเกินจำนวนเตียงหรือพื้นที่ที่ระบุในใบอนุญาต แม้ว่าผู้รับบริการต้องการความช่วยเหลือ
การใช้มาตรการจำกัดกายภาพ เช่น การผูกยึด การกักขัง หรืออุปกรณ์กักจำกัดที่ไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งขัดมาตรฐานการดูแลทั้งด้านกฎหมายและจริยธรรม

หากศูนย์ต้องการรองรับผู้สูงอายุที่มีภาวะโรคซับซ้อนมากขึ้น ต้องยื่นขอเปลี่ยนประเภทใบอนุญาตหรือทำ MOU กับสถานพยาบาล เพื่อส่งต่อและรับกลับอย่างเป็นระบบ

โทษจากการให้บริการเกินขอบเขต

กฎหมายกำหนดโทษชัดเจน:

ประกอบกิจการโดยไม่มีใบอนุญาต หรือฝ่าฝืนเงื่อนไขใบอนุญาต: จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม พ.ร.บ.สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ 2559
ให้บริการรักษาพยาบาลโดยไม่ได้รับอนุญาต (เช่น รับผู้ป่วยที่ต้องการการรักษาในระดับสถานพยาบาล): จำคุกไม่เกิน 5 ปี ตาม พ.ร.บ.สถานพยาบาล พ.ศ. 2541
เพิกถอนใบอนุญาต ซึ่งหมายถึงการปิดกิจการทันที และผู้รับบริการทุกรายต้องย้ายสถานที่

โทษดังกล่าวใช้กับทั้งเจ้าของกิจการและผู้ดำเนินการที่มีชื่อในใบอนุญาต

สิ่งที่ต้องตรวจสอบในใบอนุญาตของศูนย์คุณ

ดึงใบอนุญาตประกอบกิจการออกมาตรวจสอบสิ่งเหล่านี้:

จำนวนเตียงสูงสุด ที่ได้รับอนุญาต — หากรับผู้พักเกินตัวเลขนี้ถือว่าผิด
พื้นที่ใช้สอย ที่ขออนุญาต — การขยายพื้นที่โดยไม่แจ้งถือว่าฝ่าฝืน
ประเภทผู้รับบริการ — บางใบอนุญาตระบุเฉพาะผู้สูงอายุทั่วไป ไม่รวมผู้มีภาวะพึ่งพิงหนัก
ชื่อผู้ดำเนินการ — ต้องเป็นบุคคลที่มีใบอนุญาตผู้ดำเนินการที่ยังมีผลบังคับใช้

หากข้อมูลจริงไม่ตรงกับใบอนุญาต ควรปรึกษา สบส. ในพื้นที่เพื่อยื่นขอแก้ไขก่อนที่จะถูกตรวจ ดูเพิ่มเติมเรื่องเอกสารและหลักฐานที่ต้องเตรียมสำหรับการตรวจในคู่มือ มาตรฐาน สบส. สำหรับสถานดูแลผู้สูงอายุ

บันทึกการดูแลเชื่อมโยงกับขอบเขตใบอนุญาต

หนึ่งในจุดตรวจที่สำคัญคือ บันทึกการดูแล ต้องสะท้อนประเภทบริการที่อยู่ในขอบเขตใบอนุญาตจริง หากบันทึกระบุการทำหัตถการทางการแพทย์ที่เกินขอบเขต นั่นคือหลักฐานที่ใช้ต่อต้านศูนย์ได้

ระบบ บันทึกการดูแลของ Caleo ออกแบบมาให้บันทึกเฉพาะกิจกรรมการดูแลและ ADL ไม่ใช่การสั่งการรักษา ซึ่งช่วยให้ภาษาในบันทึกสอดคล้องกับขอบเขตใบอนุญาตตั้งแต่ต้น นอกจากนี้ ระบบจัดการข้อมูลผู้พัก ยังช่วยให้ทีมเห็นสถานะผู้สูงอายุแต่ละรายชัดเจน ว่าใครอยู่ในขอบเขตที่ดูแลได้ และใครควรส่งต่อแพทย์

หากต้องการปรึกษาเรื่องระบบบันทึกที่สอดคล้องกับมาตรฐาน สบส. หรือต้องการดูว่า Caleo ช่วยลดความเสี่ยงด้านการปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างไร ติดต่อเราได้ที่นี่